środa, 8 września 2021

Pogaduszki Papużki i słów kilka o miejscowniku

Ostatnio pisałam o miejscowniku rzeczowników rodzaju żeńskiego. Dla równowagi dzisiaj będzie o miejscowniku rzeczowników rodzaju męskiego i nijakiego.

Gotowi?

To zaczynamy. Na początku trochę o tym, jak to w ogóle z tym miejscownikiem jest. Rzeczowniki rodzaju żeńskiego mają naprawdę różne formy w zależności od głoski, którą się kończy temat wyrazu. Cóż, z rzeczownikami rodzaju męskiego i nijakiego znacznie łatwiej nie będzie.

Najpierw rodzaj męski. I… Od razu mówię: tabelki będą poniżej.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską funkcjonalnie miękką, czyli „-c”, „-ż”, „-dż”, „-cz”, „-dz”, „-l”, „-sz” i „-rz” lub głoską „-k”, „-g”, „-ch”, „-h” lub „-j” to formy miejscownikowe zakończone są głoską „-u”. Do tej grupy zaliczają się też pojedyncze formy typu „(o) domu” czy „(o) panu”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „-b”, „-f”, „-m”, „-n”, „-p” lub „-w”, to głoska ta otrzymuje zmiękczenie oraz dodawana jest końcówka fleksyjna „e”, wobec czego wyrazy kończą się „-bie”, „-fie”, „-mie”, „-nie”, „-pie” lub „-wie”.

Wyrazy mające na końcu tematu głoski „-s” lub „-z” w miejscowniku kończą się odpowiednio dźwiękami „-sie” lub „-zie”.

Wyrazy mające na końcu tematu głoskę „-ł” posiadają w miejscowniku alternację „-ł” do „-l” oraz otrzymują końcówkę fleksyjną „-e”.

Wyrazy mające na końcu tematu głoskę „-r” posiadają w miejscowniku alternację „r” do „rz” oraz otrzymują końcówkę fleksyjną „-e”.

Wyrazy mające na końcu tematu głoskę „d” lub „t” posiadają w miejscowniku odpowiednio alternację „-d” do „-dzi” i „-t” do „-ci” oraz otrzymują końcówkę fleksyjną „-e”.

Wyrazy kończące się „-ów” i „-ół” kończą się „-owie” i „-ole”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską miękką, czyli „ś”, „ź”, „ć”, „dź” lub „ń”, formy miejscownikowe zakończone są odpowiednio „-siu”, „ziu”, „-ciu”, „dziu” i „niu”.

Końcówkę fleksyjną „-u” często otrzymują też nazwy miejscowości pochodzące od nazw imion (np. „(o) Przemyślu) oraz niektóre nazwy zwierząt (np. „(o) gołębiu” czy „(o) pawiu”).

Jak rodzaj męski jest już znany, to czas na nieznacznie już łatwiejszy zbiór rzeczowników rodzaju nijakiego.

Wyrazy zakończone „-bo”, „-fo”, „-mo”, „-no”, „-po”, „-so”, „-wo”, „-zo” w formach miejscownikowych otrzymują zmiękczenie ostatniej głoski w temacie i końcówkę fleksyjną „e”, wobec czego kończą się odpowiednio: „-bie”, „-fie”, „-mie”, „-nie”, „-pie”, „-sie”, „-wie”, „-zie”.

Wyrazy z tematem kończącym się głoską „-ł”, „-r”, „-t” i „-d” mają w miejscowniku alternację odpowiednio do głosek „l”, „rz”, „ci” i „dzi” oraz otrzymują końcówkę fleksyjną „-e”.

Te słowa, które mają na końcu tematu „-st”, „-zd” i „-sł” kończą się w miejscowniku odpowiednio „-ście”, „-ździe” i „śle”.

Wyrazy zakończone głoską „-ę” w miejscowniku przyjmują końcówkę fleksyjną „-ęciu”.

Wyrazy zakończone głoską „-e” w miejscowniku mają końcówkę fleksyjną „-u”.

A słowa zakończone „-um”, „-ie”, „-i”, „-lo”, „-go”, „-czo”, „-ao” zasadniczo są nieodmienne.

Uffffff! To teraz tabelki:



Do pobrania tabelka z formami miejscownikowymi rzeczowników rodzaju męskiego: https://drive.google.com/file/d/1RCAyVvsRIJgsTBsfppfdwA2XgYeIn7Sy/view?usp=sharing

Do pobrania tabelka z formami miejscownikowymi rzeczowników rodzaju nijakiego: https://drive.google.com/file/d/1_Eeh7ffQml2si8A6fjTHCxYWQIb9btJe/view?usp=sharing

A teraz trochę praktyki. Ostatnio były Rozmówki Sówki, to dzisiaj Pogaduszki Papużki. O czym mówi papuga? Sprawdźmy.

Plansza z papugą do pobrania: https://drive.google.com/file/d/1LLR_WsS4oWamDN3mXm1UEVOtuon3pw_D/view?usp=sharing

Koło fortuny z miksem wyrazów rodzaju nijakiego:



Koło fortuny z miksem wyrazów rodzaju męskiego:



Do utrwalania form miejscownikowych przydać się może też zadanie pisemne polegające na uzupełnieniu zdań odpowiednio odmienionymi wyrazami podanymi w nawiasie.


Do pobrania ćwiczenie z lukami: https://drive.google.com/file/d/1cbfmO6gDZDiJXavifNms6c7kFcrl5CRA/view?usp=sharing

Utrwalanie form miejscownikowych można też połączyć z rozwijaniem zasobu słownictwa i kreatywności oraz odrobiną rywalizacji.

Potrzebna będzie plansza wraz z zestawem kart ze zdaniami do uzupełnienia.


Do pobrania gra (plansza i karty z pytaniami): https://drive.google.com/file/d/1iQCa_GGiWug1cZ4BkAYCRfzZR7uKuMfd/view?usp=sharing

Proponowane zasady gry:

  1. Grę zaczyna najmłodszy gracz rzucając kostką. Porusza się o tyle pól do przodu, ile wskazała kostka.
  2. Gracz odpowiada na pytanie zapisane na wylosowanej karcie.
  3. Jeżeli gracz poprawnie wykona zadanie, przesuwa się o jedno pole do przodu.
  4. Jeżeli gracz nie wykona zadania poprawnie, cofa się o dwa pola (lub na pole startowe, jeżeli był na pierwszym polu).
  5. Gra kończy się, gdy pierwszy gracz znajdzie się na mecie.

wtorek, 24 sierpnia 2021

ROZMÓWKI SÓWKI – cz. 2 i jeszcze kilka dodatkowych materiałów

Miejscownik jest jednym z trudniejszych przypadków w języku polskim, głównie ze względu na wiele różnych końcówek fleksyjnych oraz liczne alternacje głoskowe (przynajmniej w liczbie pojedynczej – w liczbie mnogiej formy miejscownikowe są wręcz bajecznie proste w tworzeniu). Dlatego dzisiaj dzielę się materiałami, które pomogą utrwalić formy miejscownikowe rzeczowników rodzaju żeńskiego*.


Jak to w ogóle z tym miejscownikiem jest?


Tym, którzy wolą tabelki od razu mówię: tabelka jest poniżej!


Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „c”, „ż”, „dż”, „cz”, „dz”, „sz”, „rz”**, a więc jedną z głosek funkcjonalnie miękkich (poza „l”), to otrzymuje końcówkę fleksyjną „y”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „l”, głoską miękką „sia”, „zia”, „cia, „dzia”, „nia”, „ś”, „ź”, „ć”, „dź”, „ń”, „j” albo głoską zmiękczoną, czyli taką, za którą jest głoska „i”, to otrzymuje końcówkę fleksyjną „i”***.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoskami „cja”, „sja” lub „zja”, to otrzymuję końcówkę fleksyjną „i”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „k”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „c”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „g”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „dz”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „ch”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „sz”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „ł”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „l”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „r”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „rz”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „h”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „ż”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską twardą „b”, „f”, „m”, „n”, „p”, „s”, „w”, „z”, to ostatnia głoska zmiękcza się i za nią pojawia się głoska „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „d”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „dzi”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”.

Jeżeli temat wyrazu kończy się głoską „t”, to ulega ona przekształceniu w głoskę „ci”, a po niej pojawia się jeszcze końcówka fleksyjna „e”. 

 

Ufff! To teraz w formie tabelki:

Do pobrania tabelka: https://drive.google.com/file/d/1qX4_00Ya2BYtwm4RLCI0_1lgqJssbQSm/view?usp=sharing

No i trzeba pamiętać, że są jeszcze pojedyncze wyjątki…

No dobra, teoria jest, to czas na praktykę. W ćwiczeniach pomogą rozmarzone sówki i inne ptaszyny. Przy okazji przypomnę od razu swoje zeszłoroczne Rozmówki Sówki.


Do pobrania plansza z sówkami: https://drive.google.com/file/d/1yD6rhlUkf9Ex4p_BL3yVYDCmcRXICaKw/view?usp=sharing

Do pobrania plansza z kolorowymi ptakami: https://drive.google.com/file/d/1d0BwxtKdotxw3Wk0JAOv1k1DTB5On-xE/view?usp=sharing

O czym one myślą? Sprawdźmy. Należy zakręcić kołem fortuny, a następnie powiedzieć, o czym dana postać myśli. Po zakręceniu kołem można kliknąć przycisk z napisem „remove”, żeby usunąć daną ilustrację – wówczas nie będzie ryzyka, że kolejny ptak będzie myśleć o tym samym.

Koło fortuny z wyrazami z tematami kończącymi się głoskami funkcjonalnie miękkimi poza „l”, a więc mające w miejscowniku końcówkę fleksyjną „y”:

Koło fortuny z wyrazami z tematami kończącymi się głoską „k”, a więc mające w miejscowniku alternację „k” do „c” i końcówkę fleksyjną „e”:

Koło fortuny z wyrazami z tematami kończącymi się głoską „p”, „b”, „n”, „w”, a więc mające w miejscowniku zmiękczenie ostatniej głoski w temacie oraz końcówkę fleksyjną „e”:


Oczywiście, karty z ptakami można wykorzystać też do innych zadań. Mam przygotowane dodatkowe karty z wymienionymi cechami przedmiotów. Nasz podopieczny sam musi wybrać wyraz, który pasuje do danego opisu i użyć tego wyrazu w formie miejscownika. To zadanie bardziej sprawdzi się u osób lepiej znających język polski czy wręcz na zajęciach logopedycznych do ćwiczenia rozumienia ze słuchu oraz rozwijania zasobu słownictwa.


Do pobrania pierwszy zestaw plansz z opisami: https://drive.google.com/file/d/12R3KR7Ahblqy6VXSGEoNEm1gMpeWE5rV/view?usp=sharing

Do pobrania drugi zestaw plansz z opisami: https://drive.google.com/file/d/1btnFY998H-tulU7ti3YBN7vNCyRpe2dt/view?usp=sharing

Do pobrania trzeci zestaw plansz z opisami: https://drive.google.com/file/d/1SbCJmgg_H57tPUkIrgCjgaDf1tOX-ucu/view?usp=sharing

*Oraz rzeczowników rodzaju męskiego, które w liczbie pojedynczej odmieniają się zgodnie z wyrazami żeńskotematowymi, np. „tata”, „poeta” czy „radża”.

**Głoski funkcjonalnie miękkie można łatwo zapamiętać dzięki rymowance:

Cedr żyje, dżdżu czeka,

dzwoni las, szumi rzeka.

Pierwsza litera każdego wyrazu odpowiada jednej głosce funkcjonalnie miękkiej.

***Nie zawsze jednak w piśmie widać różnicę. Np. w słowie „Mania” zapis „ni” odpowiada głosce miękkiej „ń” (środek języka unosi się w stronę podniebienia). Z kolej w słowie „Dania” zapis „ni” odpowiada głosce zmiękczonej, a więc głosce „n”, która dodatkowo wymawiana jest z ruchem języka w stronę podniebienia. Dlatego właśnie mówić będziemy o „Mani” z jednym „i” i „Danii” z dwoma „i” na końcu.

piątek, 20 sierpnia 2021

Logopedyczne kaktusy

Przed nami kaktusowy zawrót głowy!

Na początek zestaw kaktusowych kart do usprawniania aparatu artykulacyjnego. Na zajęciach można losować wydrukowane karty i wykonywać zilustrowane na nich ćwiczenia. Można też na przykład wydrukować wszystko podwójnie i pograć w memory.

Pierwszy zestaw kaktusowy do pobrania: https://drive.google.com/file/d/1IisYJS4UsVPj-Pau86R4w6qMZCbx7PaS/view?usp=sharing

Drugi zestaw kaktusowy do pobrania: https://drive.google.com/file/d/1A3IA_iGg2RV_IeP5zNrHc-NOMXPDMpFh/view?usp=sharing

Kaktusy chętnie rosną też na planszy do gry.

Do pobrania kaktusowa gra planszowa: https://drive.google.com/file/d/1r5Bo5Kt3t-3Pbz-UNJoctRzTkukCeeHC/view?usp=sharing

Rozgrzewka wykonana? To czas na kaktusowe rebusy z głoską „s”:

Do pobrania kaktusowe rebusy z głoską „s”: https://drive.google.com/file/d/12gPbnOKBQ-Oa5nJpWSR98jRxbez-sbIU/view?usp=sharing

Mam też zestaw sześciu grafik z doniczkami dla osób, które chciałyby same narysować własne kaktusy.

Do pobrania plansza z doniczkami: https://drive.google.com/file/d/1UMdpgCNKaGybP1wDggfQwtInTy5QBKcj/view?usp=sharing

wtorek, 3 sierpnia 2021

Zabawki – zdalna lekcja języka polskiego jako obcego

Zabawki to chyba najbliższy dzieciom temat, dlatego w nauce języka polskiego jako obcego staram się do niego nawiązywać stosunkowo wcześnie.


Nie robię tego na początku, ponieważ wiem, że pierwsze lekcje i tak są dla dziecka czymś nowym i moi podopieczni z natury są wtedy bardzo skupieni i zainteresowani. Po jakimś czasie, gdy uczęszczanie na lekcje staje się też w poczuciu dziecka obowiązkiem, organizuję lekcję o zabawkach.


Na początku ważne jest poznanie nazw zabawek. Tu świetnie sprawdza się koło fortuny z ilustracjami z niezastąpionego Pixabaya. Wystarczy nim zakręcić i nazwać wylosowaną zabawkę.



Potem można od razu przejść do kolejnego zadania. Tym razem koło fortuny pomaga jedynie wylosować numer. Dziecko podaje, jaka liczba została wylosowana, a potem otwiera przypisane temu numerowi okienko. Jaka zabawka się tam ukrywa?



W analogiczny sposób można też utrwalać nazwy zabawek ukrywających się za kolorowymi kartami:





Jak już nazwy zabawek są utrwalone, można przejść do czasownika „bawić się” + rzeczownika w formie narzędnika. Narzędnik wprowadzam stosunkowo wcześnie, ponieważ jest bardzo prosty w tworzeniu. Czasownik „bawić się” można na potrzeby zajęć o zabawkach wprowadzić tylko w formie 3. os. l. poj. albo wprowadzić wszystkie formy, jeśli skupiamy się na czasowniku. Sam czasownik podczas pracy z dziećmi zawsze wspieram gestem „bawić się” z Makatonu.


Tutaj jeszcze kluczowe będzie pytanie: „Czym bawi się…?”. Zadajemy je, kręcimy kołem fortuny i sprawdzamy, czym się bawi dana osoba. Ilustracje na kole fortuny pochodzą z Pixabaya.



Tworzenie szeregów jest z kolei świetnym sposobem na utrwalenie nazw zabawek. Dziecko po kolei nazywa każdą umieszczoną w szeregu rzecz, a potem mówi, jaki obrazek powinien znaleźć się na końcu. Doskonały sposób, by dany wyraz został przez dziecko kilkukrotnie wypowiedziany. Tym razem karta pracy zawiera moje własne ilustracje.


Szeregi, an interactive worksheet by miaumiau
liveworksheets.com


No i na sam koniec to, co dzieci bardzo lubią, czyli – nomen omen – mówienie o tym, czym się lubią bawić. Dziecko może samo tworzyć konstrukcję „Lubię bawić się…” albo może nauczyciel mówić „Czym się lubisz bawić?” i „Czym się nie lubisz bawić?”, a dziecko wówczas odpowiada jedynie nazwą zabawki w narzędniku. Czasownik „lubić” też zwykle wprowadzam z gestem Makatonu, ale zazwyczaj nawet osoby początkujące znają to słowo z samodzielnych prób uczenia się języka polskiego.


poniedziałek, 2 sierpnia 2021

Sport – logopedyczne pomoce uniwersalne

Dzisiaj garść pomocy uniwersalnych z motywem sportowym.

Puchary do samodzielnego kolorowania. Można na nich umieścić napisy z ćwiczoną głoską, można powtarzać nazwiska sportowców mających na koncie znaczące wyniki, można wykorzystać jako zestaw motywujący (dziecko wykonuje dane ćwiczenie, a po jego wykonaniu koloruje puchar).

Link do karty z pucharami: https://drive.google.com/file/d/14wzqMqwJ5ysnzlnyh3qf87Y3kLfkic03/view?usp=sharing

Dwa zestawy kart do ćwiczeń grafomotorycznych z możliwością zlogopedyzowania zadania. Dziecko powtarza sylabę, wyraz lub zdanie, a potem bez odrywania narzędzia pisarskiego od kartki łączy kropki tworzące trasę. Uczeń może też sam wymyślać słownictwo zawierające ćwiczoną głoskę.

Link do karty z piłkami i bramkami: https://drive.google.com/file/d/1_y4ofyDC8B56G_sOphoT_lLTK9zi7PUz/view?usp=sharing

Link do karty z kulami i kręglami: https://drive.google.com/file/d/1uF06-qcmCYPkdFaf2JHZuOaTkiX-T9ed/view?usp=sharing

Piłki, które myślą – materiał idealnie nadający się do tworzenia form miejscownikowych. Materiał wyrazowy może być wymyślany lub losowany.

Link do karty z piłkami: https://drive.google.com/file/d/1CBWy2rbExvuvlZIpcZRFwJng2JE4xUMd/view?usp=sharing

Tablice motywacyjne. Każdego dnia, gdy dziecko wykona zadanie domowe, zakreśla odpowiednie okienko w tabelce. Może tam wykonać rysunek albo wkleić naklejkę.


Link do tablicy z boiskiem do piłki nożnej: https://drive.google.com/file/d/1Eo7vT24fSWt6HDZxq47Jjc0SpXMqC8FL/view?usp=sharing

Link do tablicy z boiskiem do piłki koszykowej: https://drive.google.com/file/d/101J7RBdZL_JN_qNMu5bkewQBKax_a8mF/view?usp=sharing


poniedziałek, 28 czerwca 2021

Charytatywna logopedyczna wklejkopaka: PODRÓŻE

Charytatywna Wklejkopaka PODRÓŻE!

Każda osoba, która wpłaci przynajmniej 10 zł na zbiórkę https://zbieram.pl/uratujmy-orlanda i prześle mi potwierdzenie wpłaty otrzyma ode mnie moją autorską wklejkopakę PODRÓŻE. Wiadomości najlepiej pisać na Facebooku.

We wklejkopace znajdują się zestawy analogicznych kart pracy do utrwalania głosek „sz”, „ż”/„rz”, „cz” i „dż” wraz z „dżi”. Są też zadania zawierające zbiorczo wszystkie głoski szumiące. Poza tym, ćwiczenia aparatu artykulacyjnego, zagadki, ilustracje na zapamiętywanie.


Wszystkie zadania są tak opracowane, by można je było wyciąć i wkleić do zeszytu dziecka (karty pracy mają format mniejszy niż A5, więc nic nie wystaje z zeszytu).

Oferta ważna tylko do końca lipca 2021 r.

PS Nie jestem w żaden sposób związana z autorem zbiórki. Poruszyła mnie jednak historia Kota Orlando.


niedziela, 20 czerwca 2021

Logopedyczny katalog mody

Zestawów ubrań na lato 2021 trochę już powstało, ale… Co powiecie na logopedyczny katalog mody? Razem z podopiecznymi przygotowywałam taki ostatnio i wielu bardzo chętnie wcieliło się w rolę projektanta.

Do całej zabawy potrzebne były:
– katalogi z koszulkami,
– samoprzylepne metki/etykiety,
– patyczki z logopedycznym zestawem słów do zilustrowania.

Jeżeli chodzi o katalogi, to przygotowałam sobie szablon z koszulkami, wydrukowałam go i zbindowałam, dzięki czemu powstała otwierana książeczka. Katalog był mniejszy niż A4, więc trzeba było przyciąć grzbiety do bindowania. Korzystam z tych plastikowych, więc nie stanowiło to żadnego problemu.

W roli metek były naklejki wykonane dziurkaczem ozdobnym DpCraft w kształcie etykiety. Do ich wykonania wykorzystałam matowy papier samoprzylepny (na błyszczącym trudno byłoby cokolwiek napisać flamastrem lub ołówkiem).

Z kolei rolę patyczków przejęły szpatułki drewniane niejałowe. Zestaw słów początkowo przyklejałam do nich samoprzylepną taśmą, dzięki czemu wszystko się trzymało bardzo mocno. Dobrze się też sprawdziły naklejki zrobione z samoprzylepnego papieru do druku – te z kolei łatwo było odkleić i patyczki można teraz wykorzystać do kolejnej zabawy.


A na czym polegało tworzenie katalogu mody? Sprawa była prosta. Najpierw należało wylosować patyczek (sprawdzi się też losowanie samych karteczek czy korzystanie z interaktywnego koła fortuny) i przeczytać lub powtórzy znajdujący się na nim wyraz. Potem trzeba było wykonać odpowiednią ilustrację na koszulce. Gdy to było już stworzone, pozostawała część, którą wielu moich podopiecznych najbardziej lubiło – przyklejanie metki i pisanie ceny danej koszulki.


Do pobrania plansza z koszulkami: https://drive.google.com/file/d/1uKTx8plN8_LHZpiMrHCEywm4bs3beoW7/view?usp=sharing

Do pobrania plansza z wyrazami do przyklejenia na patyczki: https://drive.google.com/file/d/1I45qJ0uPO2LOUvflRmO9avODsjc1w4jh/view?usp=sharing 

Jednej osobie, z którą pracowałam marzyło się stworzenie analogicznego katalogu, ale z sukniami… No to go stworzyłam.


Do pobrania plansza z sukienkami: https://drive.google.com/file/d/1LxKNtnDbn_HlChl3KKeQxhP3SSFb_Yx7/view?usp=sharing