Pirackie wyzwanie z kołem fortuny

Ahoj! Co powiecie na pirackie wyzwanie na zajęciach? Ostatnio zaproponowałam w przedszkolu takie wyzwanie. Większość dzieci je podjęła i chętnie ruszyła do sali sensorycznej. Zabawa polegała (a jakże!) na losowaniu zadania za pomocą koła fortuny. Dziecko ustalało, jaką literę alfabetu wylosowało i odsłaniało odpowiednią kartę. Tam znajdowała się fotografia sprzętu, z którego należy skorzystać. Zadania były najróżniejsze, choć starałam się, by większość pozwalała wygaszać toniczny odruch błędnikowy w formie zgięciowej. Było więc turlanie się w tubie, jeżdżenie na brzuchu na deskorolce czy latanie na huśtawce-helikopterze.

Moje koło fortuny zawiera litery alfabetu angielskiego, więc w przypadku wylosowania liter „Q”, „V” czy „X”, których polski alfabet nie ma, dziecko po prostu losowało zadanie jeszcze raz. Za to po wylosowaniu pola z błaznem należało wykonać zadanie specjalne, czyli wspięcie się po drabince.

 

Zabawę można łatwo modyfikować, ponieważ pod konkretnymi literami alfabetu mogą się ukrywać dowolne zadania.

A Wy korzystacie z kół fortuny na zajęciach?

Piraci

Ahoj, piraci!

Mam dla Was zestaw pirackich inspiracji.

Po pierwsze – czapka. Razem z dziećmi składałam czapkę z czarnego papieru tak jak jest pokazane na tym filmiku: https://www.youtube.com/watch?v=mF3mUchYAi0 Używaliśmy papieru formatu A3, ale czapki były minimalnie za małe, więc następnym razem postaram się użyć A2. Potem na czapkę trzeba było przykleić czachy.

Jeżeli potrzebujecie, możecie pobrać czachy, które przygotowałam: https://drive.google.com/file/d/1vqzVb6I-TnCh6fQ_dPHV28EGJDgCyF45/view?usp=sharing

Potem zajęliśmy się tworzeniem papugi. Dzieci otrzymały szablony, które kolorowały według własnego pomysłu. Potem przyklejały kolorowe piórka (piórka wycinane dziurkaczem ozdobnym w papierze).

Do pobrania szablon z papugą: https://drive.google.com/file/d/1rbj1mNn5qijd4wHPWTFG6lxo4nVMn8P4/view?usp=sharing

Jednej mojej podopiecznej spodobał się mój piracki warkoczyk, więc obiecałam jej, że też jej zrobię podobny. Jak to bywa w takich sytuacjach, po chwili miałam już w sali kolejkę chętnych na warkoczyki. Moje logopedyczne lustro stało się lustrem fryzjerskim 🤣 Ale i dzieci, i kadra były zadowolone z pirackiego uczesania.

Hitem były też zadania z butelek. Wydrukowałam zestaw zdjęć różnych sprzętów z sali do integracji sensorycznej, a potem każde zdjęcie zwinęłam w rulonik, zakleiłam i wrzuciłam do butelek po kolorowych płynach do robienia baniek.

Butelki wylądowały w misce z wodą. Każde dziecko wyjmowało jedną butelkę i sprawdzało, jakie zadanie wylosowało.

No i było jeszcze tworzenie mapy z trasą prowadzącą do skarbu. Postarzany papier przygotowałam wcześniej w domu w bardzo prosty sposób – moczyłam go w zaparzonej kawie i zostawiłam do wyschnięcia (próbowałam też nakładać kawę ręcznikiem papierowym, ale nie dawało to oczekiwanego efektu – papier był tylko nieznacznie ciemniejszy).

Ciąg dalszy pirackich inspiracji nastąpi niebawem! 🏴‍☠️

Dzień Kota

Już jutro moje ulubione święto – Dzień Kota 😻

Z tej okazji mam dla Was zestaw do ćwiczenia aparatu artykulacyjnego oraz zestaw do rozwijania motoryki dużej.

Kocie materiały są dostępne za darmo, ale będę wdzięczna, jeśli podziękujesz za nie wpłacając na zbiórkę https://www.ratujemyzwierzaki.pl/hopechcenadzieinazycie lub bezpośrednio na konto Grupy Zwierzaki z Mińska.

Zwierzaki z Mińska działa w ramach Fundacji Viva! Nr konta: 24 1600 1462 1030 9079 0000 0032

Niech Koty świętują swój dzień.

Do pobrania plansza z ćwiczeniami motoryki dużej: https://drive.google.com/file/d/1bB0LPN2eD4Q26MotA4_NrGE--4BuFkai/view?usp=sharing

Do pobrania plansza z ćwiczeniami aparatu artykulacyjnego: https://drive.google.com/file/d/1A1V33ohPOLsgi7-dARq-KU87EWD2qw7r/view?usp=sharing

Królestwo Logopedyczne

Ostatnio moi podopieczni odwiedzali Królestwo Logopedyczne. Przydały mi się podczas zajęć zadania z „Wklejkopaki: Królestwo”, „Wklejkopaki: Magia” oraz nowe ćwiczenia, które ostatnio przygotowałam.

Do utrwalania głosek i poszerzania zasobu słownictwa wykorzystałam listę wyrazów z „Wklejkopaki: Królestwo”. Dzieci czytały lub powtarzały słowa, a następnie przyklejały mały samoprzylepny szmaragd. Miałam też przygotowane samoprzylepne diamenty, ale zielone szmaragdy wzbudziły znacznie większe zainteresowanie.

W królestwie jak to w królestwie – mieszkają członkowie rodziny królewskiej. Zadaniem moich podopiecznych było przeczytanie wypowiedzi tych osób, dorysowanie im twarzy, pokolorowanie włosów i przyklejenie samoprzylepnych koron. Korony standardowo przygotowałam dzięki dziurkaczom ozdobnym w odpowiednim kształcie. Bardzo mi się przydały kolorowe papiery samoprzylepne.

Do pobrania wypowiedzi zawierające głoskę „cz”: https://drive.google.com/file/d/1BzyChkJYL5JHoO7s3hTjOF_7qCLx4p0Z/view?usp=sharing

W królestwie nie mogło też zabraknąć odpowiedniej budowli. Tym razem moi podopieczni budowali Królestwo Sześciowieży. Wieże zostały przeze mnie wydrukowane na sztywnym papierze, wycięte i podklejone piankową taśmą samoprzylepną. Założyłam też na wieże metalowe spinacze. Dzieci kładły się na materacu na brzuchu i trzymając oburącz wędkę magnetyczną wyławiały budowle (trzymałam je w wieczku pudełka na tyle wysoko, by dzieci musiały oderwać całe ręce od podłoża). Potem zadanie już było proste – należało powiedzieć, co znajduje się w danej wieży, a po zakończonym ćwiczeniu wkleić wieże do zeszytu wg własnego planu zagospodarowania terenu. Podczas tego ćwiczenia dzieci nie tylko utrwalały prawidłową wymowę, ale też wygaszały toniczny odruch błędnikowy (TOB), który może być przyczyną obniżonego napięcia mięśniowego, garbienia się czy niewłaściwego chwytu narzędzia pisarskiego.

Do pobrania zestaw wież do ćwiczenia głoski „sz”: https://drive.google.com/file/d/1lOLwgBm2qS59kzgLkkUujjxsg1dhUgoR/view?usp=sharing

Wieże pomagały też wygaszać asymetryczny toniczny odruch szyjny (ATOS). Po przyklejeniu budowli dzieci miały 30 sekund na zapamiętanie, co było w ich oknach. Potem stawały obok biurka, trzymały ręce rozłożone prosto na wysokości ramion, obracały głowę (bez obrania reszty ciała) i podawały nazwę jednej rzeczy znajdującej się w wieży. Potem obracały głowę w drugą stronę i podawały nazwę kolejnej. I tak aż wymieniły wszystkie przedmioty znajdujące się w wieżach. Przy okazji dalej utrwalały właściwą wymowę ćwiczonej głoski.

Podczas zajęć przydało nam się też ćwiczenie z mojej „Wklejkopaki: Magia”. Dzieci czytały, jaką komnatę otwiera dany klucz, a następnie ten klucz kolorowały. Do kolorowania wykorzystywaliśmy albo magiczne kredki Koh-I-Noor, albo metaliczne kredki Astra. Wszystkie trójkątne w wersji jumbo. U dzieci mających trudności z prawidłowym chwytem narzędzia pisarskiego sprawdzały się smocze rękawice grafomotoryczne z Turkusowego Zamku.

Zadaniem moich podopiecznych było też ustalenie, kto jedzie pociągiem do królestwa. Dzieci losowały imię zawierające ćwiczoną głoskę i czytały je na głos, potem wklejały je na wagon lub lokomotywę, a na koniec wklejały kolorową buzię i dorysowywały włosy.

Do pobrania szablon z pociągiem: https://drive.google.com/file/d/1msTIyIPUZqpRPTyUIIw2Vo0BIA-EWTX-/view?usp=sharing

Zabawy logopedyczne w domu – bez specjalistycznego sprzętu (część II)

Dzisiaj zapraszam na drugą część zabaw logopedycznych w domu (pierwsza część jest tutaj).

Nauczanie na odległość chyba dla nas wszystkich jest wyzwaniem. Szczególnie w przypadku terapii logopedycznej, która bardzo mocno bazuje na osobistym kontakcie podczas zajęć.

Dodatkowym utrudnieniem mogą być możliwości rodziców dzieci w zakresie chociażby drukowania wysyłanych im materiałów. Wielu moich podopiecznych bardzo lubi kolorowanki i gry planszowe, które przynoszę na zajęcia, ale wiem, że nie zawsze rodzice dzieci mogą te materiały wydrukować w domu. W takiej sytuacji mogą się sprawdzić opracowane przeze mnie zabawy logopedyczne. Aby móc wprowadzić je w życie wystarczy otworzyć plik w formacie PDF i zapoznać się z instrukcją gry.

Wszystkie zabawy są skonstruowane w taki sposób, by można było je przeprowadzić w domu, a więc:
– nie wymagają żadnego specjalistycznego sprzętu,
– można w nie zaangażować innych członków rodziny, np. drugie dziecko.

Tym razem zabawy przygotowałam w wersji dla głoski „sz” i głoski „s”.

Do pobrania logopedyczne zabawy do domu bez specjalistycznego sprzętu – głoska „sz”:
https://drive.google.com/open?id=1IlO9a1dAVQ2d-CtWkEMjAWNOjFdz4VHh

Do pobrania logopedyczne zabawy do domu bez specjalistycznego sprzętu – głoska „s”:
https://drive.google.com/open?id=14WZpynvteJNo2PSWf9RxHEzrMHPaSAaA

Pliki są gotowe do pobrania i dalszego rozpowszechniania. Gdyby była taka potrzeba, mogę stworzyć wersje dla innych głosek.

Sensoryczny wywar na Halloween

Kilka razy już pisałam tutaj, że uwielbiam zadania 2w1, czyli takie, które pozwalają jednocześnie usprawniać dwie umiejętności. Zazwyczaj wykorzystuję ćwiczenia typu 2w1 do utrwalania głosek i wygaszania przetrwałych odruchów.

Na Halloween przygotowałam zestaw woreczków do utrwalania głosek i wygaszania tonicznego odruchu błędnikowego (TOB).

Woreczki mają wymiary 8,5x8,5 cm, wykonane są z syntetycznego filcu i obszyte ściegiem dzierganym. Rolę ich wypełnienia pełni fasola. Wcześniej wypełniałam woreczki połówkami grochu, ale fasola się tutaj dużo lepiej sprawdza.

Z obu stron każdego woreczka przyklejona jest zalaminowana ilustracja. Oczywiście na tych ilustracjach są przedmioty i rośliny mające w nazwie głoski, które dziecko ćwiczy.

W samym zadaniu dziecko wciela się w postać wiedźmy lub jej pomocnika i tworzy magiczny wywar. Żeby jednak ten wywar się udał, trzeba dokładnie przestrzegać zasad jego wykonywania. W trakcie przygotowywania mikstury dziecko musi leżeć na materacu na brzuchu, musi poprawnie wypowiedzieć nazwę przedmiotu lub rośliny z woreczka, a następnie wrzucić woreczek dwiema rękami do kociołka (którego rolę u mnie spełniało duże okrągłe pudełko). Jeśli woreczek nie trafił do kotła, procedurę nazywania i wrzucania go trzeba powtórzyć.

Trzeba pamiętać, że dzieci z niewygaszonym tonicznym odruchem błędnikowym często próbują wrzucać woreczki albo jedną ręką, albo oburącz, ale z łokciami opartymi o podłoże. Jeśli pudełko jest niskie lub leży zaraz przed dzieckiem, to możliwe jest wrzucenie do niego worków bez uniesienia całych rąk. Aby to zadanie faktycznie pomagało wygasić toniczny odruch błędnikowy, należy wybrać dość wysokie pudełko i ustawić je w pewnej odległości od dziecka. Dzięki temu dziecko podczas rzucania woreczków będzie musiało oderwać od podłoża całe ręce.

PS Dobrze się u mnie sprawdzało mieszanie wykonanego przez dzieci wywaru, klaśnięcie w dłonie i… Powiedzenie dzieciom, że oto mikstura na chwilę zmieniła je w żaby. Niektórym osobom skakanie po gabinecie jak żaba dostarczyło naprawdę duuużo radości.

Halloween – pełno darmowych materiałów do pobrania

Halloween już za kilka dni, więc spieszę z zestawem halloweenowych materiałów do wykorzystania podczas zajęć logopedycznych.

Na początek gra usprawniająca aparat artykulacyjny.

plansza do pobrania:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEcmFMS3NjM1lSRTNJTHVwRF9rWVYzOUJKT040/view

przykładowa instrukcja do pobrania:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEQnlTOEx2ck0xaklGU2N1dGctLXZDSWhXZHBJ/view

wklejka do zeszytu do pobrania (na jednej kartce są dwie wklejki mieszczące się w zeszycie formatu A5):

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EENGZxZHlodnlEd0dNNW95NFdBUWlBb1Eyc01N/view

Po gimnastyce buzi i języka można przejść do utrwalania ćwiczonych głosek. Z racji zbliżającego się Halloween warto dodać do tych ćwiczeń odrobiny magii. Zadaniem dziecka jest nazwanie zwierzęcia lub przedmiotu widocznego na ilustracji, a następnie pokolorowanie tego obrazka… Magicznym flamastrem.

Na rynku dostępnych jest wiele magicznych flamastrów, ale wszystkie te, które znam działają tak samo – kolorowe barwią kartkę w standardowy sposób, a dołączone do zestawu białe (magiczne) flamastry zmieniają kolor uzyskany poprzednim pisakiem.

Flamastry różnych marek różnią się między sobą ceną, długością, grubością, gamą kolorów oraz – co według mnie jest najważniejsze – czasem oczekiwania na zmienienie się koloru. Za jakiś czas chyba pokuszę się o pokazanie największych różnic między magicznymi flamastrami, których miałam okazję używać.

Tym razem na jednej stronie są dwie różne plansze kolorowanek (idealnie mieszczą się do zeszytu formatu A5, czyli standardowego zeszytu). Coraz częściej prowadzę terapię logopedyczną w parach lub nawet małych grupach i wówczas dużo lepiej sprawdza się wręczenie dzieciom zadań polegających na tym samym, ale zawierających różny materiał językowy.

do pobrania plansza kolorowanek z głoskami „sz” i „ż”:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEaEpQRDB2VmtUUHEzcHdpN3V5N1RjRGwtbVVB/view

do pobrania plansza kolorowanek z głoską „r”:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEeTJUUTdMOVJRYk5KakppT1dfa19FTmxVVThB/view

Na Halloween świetnie też się sprawdza zabawa z serii „O czym…?” Wcześniej publikowałam m.in. „O czym mówią zające?” i „O czym myślą mieszkańcy królestwa?”. Tym razem prezentuję materiał dydaktyczny „O czym mówią potworki?”.

Potworki są piankowymi naklejkami marki DpCraft.

A szablon wypowiedzi potworków z głoskami „sz” i „ż” jest do pobrania tutaj:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEUXM1cGwxekdLMmxFN01QTDVMeUFYS1BiT1Q4/view

Ja wypowiedzi potworków wydrukowałam na papierze technicznym i podkleiłam taśmą piankową marki Grand (nie jest szczególnie wysoka jak na taśmę piankową, ale też łatwo ją przeciąć bez sklejenia nożyczek na stałe).

Polecam też drukować dwa zestawy wypowiedzi na jednej stronie – wtedy więcej wypowiedzi potworków zmieści się na stronie zeszytu uczniowskiego.

Bardzo lubię zadania, które łączą logopedię z twórczymi pracami plastycznymi. Po co ćwiczyć sam aparat artykulacyjny, skoro jednocześnie można też wspierać kreatywność dziecka i jego zdolności manualne?

Ciekawe, choć wymagające dużo pracy, jest tworzenie halloweenowych potworków. Do stworzenia ich potrzebne są:

imiona potworków (ja swoje wydrukowałam na papierze samoprzylepnym),

pianka samoprzylepna,

szablony potworków,

flamastry,

samoprzylepne oczka,

nożyczki,

kosz na śmieci.

Dziecko najpierw losuje imię potworka i czyta je na głos (lub powtarza po logopedzie), a potem przykleja je na kartkę w zeszycie. Następnie dziecko wybiera szablon i piankę, odrysowuje szablon na tyle pianki, wycina i przykleja nad wklejonym do zeszytu imieniem potworka. Na koniec dziecko przykleja potworkowi samoprzylepne oczy i dorysowuje atrybuty potworka.

Swoje szablony zrobiłam dużymi dziurkaczami DpCraft w tekturze.

Samoprzylepne oczy miałam z taśmy z Tigera. W zeszłym roku za to korzystałam z ruchomych samoprzylepnych oczek DpCraft – też się sprawdzały, choć niektóre dzieci miały duże trudności z odklejeniem ich.

A tak wygląda przykładowy potworek:

Do pobrania imiona potworków zawierające głoski „sz” i „ż”:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEQXY3QU0yWEx2d3NjeUFnaDMyNzJmbjAwbnRz/view

Do pobrania imiona potworków zawierające głoski „cz” i „dż”:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEVGJZZGFCandrV1AxdjFVaUNsS0ExNXR1UnlJ/view

Piraci, pirackie 2w1 – inspiracje i materiały do pobrania

Wielokrotnie bywa tak, że u swoich podopiecznych uczęszczających na zajęcia logopedyczne widzę i diagnozuję nieprawidłowości z zakresu integracji sensorycznej. Z kolei niektórzy moi podopieczni, z którymi pracuję nad rozwojem integracji sensorycznej przejawiają trudności w zakresie mowy i/lub języka.

Zależy mi na tym, by moi podopieczni nie zostali bez pomocy. Ograniczeniem jest jednak czas oraz, niekiedy też, wyposażenie sali. Z tego względu ostatnio bardzo polubiłam proste zadania 2w1, czyli takie, które pozwalają jednocześnie wspierać rozwój mowy i/lub języka oraz wspierać rozwój procesów integracji sensorycznej.

Na początek – gra usprawniająca aparat artykulacyjny, która jednocześnie pozytywnie wpływa na zmniejszanie się nadwrażliwości dotykowej w sferze oralnej.

Plansza gry do pobrania: https://drive.google.com/open?id=0B4Znt_PeD4EEcVU0V3g2bTZpVHZYalVTLTh0NHBYbktpNUdv
Instrukcja do pobrania: https://drive.google.com/open?id=0B4Znt_PeD4EEYXZrbG9RY1BLQWg0TUd4NDg0SWZYeUduMFJV
Wklejka do zeszytu do pobrania (na stronie 2 wklejki, które mieszczą się w zeszycie formatu A5): https://drive.google.com/open?id=0B4Znt_PeD4EEVmRjOU04dzU0Sk5BX0RuSFFNcGtjRkNLd0ZJ

Później dziecko otrzymuje kartkę z zapisanymi wyrazami/frazami/zdaniami, które samodzielnie czyta na głos albo powtarza po logopedzie. Po każdym prawidłowym wymówieniu dziecko stawia piracką pieczątkę.

Pirackie pieczątki Heyda, które posiadam wymagają użycia zewnętrznego tuszu. Aby ich użyć, nie wystarczy ich przystawić do kartki. Trzeba najpierw przycisnąć je do poduszki z tuszem, a następnie mocno przycisnąć do kartki papieru. To zadanie świetnie sprawdza się u moich podopiecznych z nadwrażliwością dotykową w obrębie dłoni. Mocny nacisk na stempel częściowo niweluje nieprzyjemne wrażenia związane z dotykiem powierzchniowym, a jednocześnie użycie stempla właściwie zawsze związane jest z otrzymaniem bodźców dotykowych ze strony kolorowego tuszu… Przy okazji jeszcze mamy elementy terapii ręki – stemple naprawdę trudno dobrze odbić, kiedy się je nieprawidłowo trzyma. Chcąc nie chcąc trzeba więc chwycić je trzema palcami, by uzyskać ładną odbitkę.

Pirackie frazy z głoskami „sz” i „ż” do pobrania (na stronie dwie wklejki mieszczące się w zeszycie formatu A5): https://drive.google.com/open?id=0B4Znt_PeD4EEcHBSdWpOejJGaUl2MGEzeEVXZ3pXMVppcThR

Jak są piraci, to muszą być też wyspy. Na swoje zajęcia przygotowałam 6 wysp, na których są różne zwierzęta (jeże, kurczaczki, żaby, króliczki) lub rośliny (koniczyny, drzewa).

Wyspy są wykonane z papieru, a następnie zalaminowane i podklejone kawałkami folii pakowej, która sprawia, że wyspy nie ślizgają się po wykładzinie.

Zwierzęta i rośliny widniejące na wyspach wykonałam dziurkaczami ozdobnymi DpCraft.

Podczas zajęć rozkładam wyspy na podłodze. Zadaniem dziecka jest przemieszczać się po wyspach i mówić nazwy zwierząt lub roślin, które są na danej wyspie. W ten sposób dziecko utrwala prawidłową wymowę głosek szumiących.

Aby jednocześnie wygaszać Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny, należy rozłożyć wyspy jedna za drugą. Dziecko powinno się po nich przemieszczać tzw. chodem linoskoczka.

Z kolei do wygaszania Symetrycznego Tonicznego Odruchu Szyjnego lepsze będzie skakanie obunóż. Najlepiej, by każdy skok zaczynał się od przysiadu, podczas którego dziecko patrzy w dół na wyspę.

Wyspy wyspami… A na wyspach przecież często jest ukryty skarb! Warto go poszukać.

Dziecko powtarza podany przez logopedę wyraz (w wersji dla bardziej zaawansowanych samodzielnie wymyśla słowo zawierające ćwiczoną głoskę), a następnie zanurza ręce w piasku i szuka skarbu. W efekcie pacjent utrwala prawidłową wymowę, a dodatkowo jeszcze zmniejsza nadwrażliwość dotykową w obrębie dłoni.

Zadanie można jeszcze zmodyfikować tak, by było zadaniem 3w1. Jeśli pojemnik będzie umieszczony z boku dziecka, będzie ono podczas szukania skarbów przekraczać linię środkową ciała, a w efekcie wygaszać Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny.

Ostatnim zadaniem jest wyłowienie butelek z listem. Butelki są wydrukowane na papierze technicznym. Z jednej strony kartki widnieje ilustracja butelki, a z drugiej strony imię nadawcy, które dziwnym trafem akurat zawiera ćwiczoną z dzieckiem głoskę.

Zadaniem dziecka jest położyć się na brzuchu, chwycić oburącz wędkę magnetyczną, a następnie złowić jedną z leżących przed nim butelek. Aby to ćwiczenie wygaszało Toniczny Odruch Błędnikowy, butelki warto umieścić np. w przezroczystym pojemniku. Wtedy dziecko faktycznie będzie musiało oderwać obie dłonie od podłoża, żeby wyłowić list.

Wyławianie butelek może też być ćwiczeniem wygaszającym Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny. Wówczas dziecko powinno siedzieć w siadzie skrzyżnym i łowić listy umieszczone z lewej i prawej strony jego ciała. W tej wersji zadania dziecko trzyma wędkę w jednej ręce. W prawej, gdy łowi butelki będącej z jego lewej strony i w lewej, gdy łowi butelki będącej z jego prawej strony.