„Znajdź 5 różnic między ilustracjami”

„Znajdź 5 różnic między ilustracjami” – czy tego typu zadanie ma cokolwiek wspólnego z logopedią? Tak, oczywiście, że ma. A przynajmniej może mieć.

Pierwsza sytuacja, pewnie mniej oczywista, to ta, gdzie dziecko korzysta/zaczyna korzystać z AAC w formie graficznej. Pierwsze poznawane symbole zazwyczaj znacznie się od siebie różnią. Szybko jednak może się okazać, że kolejne wprowadzane symbole są już do siebie podobne – np. „mama” i „babcia” w Makatonie różnią się jedynie liczbą kół, w których znajduje się symbol „pani”. W takiej sytuacji dobrze rozwinięta percepcja wzrokowa i umiejętność szybkiego odszukania cech dystynktywnych może mieć istotny wpływ na możliwości językowe i komunikacyjne.

Druga sytuacja, kiedy zadania typu „znajdź 5 różnic między ilustracjami” rozwijają sprawność językową dziecka to ta, kiedy są one punktem wyjścia do dalszej rozmowy. Odszukane różnice należy wówczas nie tylko zaznaczyć na ilustracji, ale jeszcze opisać.

Czasami wystarczy, że dziecko po kolei dotknie danego miejsca na obu ilustracjach i powie, np. „zielony” i „niebieski” lub „jest” i „nie ma”, kiedy grafiki różnią się kolorem obiektu lub jego obecnością na obrazku.

Potem jednak można zdolności językowe rozwijać. Dzięki temu, że mamy dwie ilustracje do porównania, zyskujemy możliwość stymulowana językowego poprzez modelowanie zdań i zachęcanie do tworzenia zdań paralelnych. „Tutaj pióro jest zielone, a tutaj?” – zaczynamy i czekamy analogiczne zdanie „Tutaj (pióro) jest niebieskie”.

Znajomość przymiotników i umiejętność tworzenia antonimów? Proszę bardzo. „Tu jest krótki warkocz, a tu…” – mówimy wskazując najpierw na grafikę z krótszym, a potem z dłuższym warkoczem.

A może nazywanie cech różnic? Możemy zacząć słowami „Tu jest krótki warkocz, a tu jest długi warkocz, więc one różnią się…”, by uzyskać odpowiedź „Długością”.

Podobają Ci się moje sposoby wykorzystania kart typu „Znajdź 5 różnic między ilustracjami” i szukasz gotowych ilustracji? Jeśli tak, to zachęcam do pobrania za darmo materiałów, które przygotowałam. W PDFie znajduje się 6 kart w formacie A5. Na każdej planszy jest zestaw dwóch ilustracji, które różnią się pięcioma rzeczami. Zadaniem dziecka jest znaleźć te różnice. Aby łatwiej było je policzyć, jest też narysowanych 5 kółek, które można po kolei zamalowywać, gdy uda się odnaleźć następną różnicę.

Materiały do pobrania za darmo: https://drive.google.com/file/d/19c0MKim4WVuKkIA8ABCJwrCgI-p5ytXM/view?usp=sharing

A może masz inne pomysły na wykorzystanie kart z różnicami?

Utrwalanie dopełniacza

Macie swoje ulubione sposoby na utrwalanie form dopełniacza? Kiedy pracuję z dziećmi, bardzo mi się przydaje zestaw tras grafomotorycznych i naklejek (najlepiej ze zwierzętami lub innymi postaciami). Dziecko najpierw dowolnym kolorem flamastra rysuje trasę po śladzie, potem wybiera dwie naklejki, a następnie ustala, kto do kogo idzie (np. „Indyk idzie do królika”).

Zabawa sprawdzała mi się zarówno podczas lekcji języka polskiego jako obcego, jak i podczas zajęć logopedycznych z dziećmi z autyzmem czy z afazją.

Jeżeli potrzebujesz tras grafomotorycznych, możesz skorzystać z tych, które przygotowałam: https://drive.google.com/file/d/1P95evWkRPeXJcfgQbQzel886GsT78wxA/view?usp=sharing

Zima, zima, zima…

U mnie na zajęciach sezon zimowy w pełni, dlatego dzielę się kolejnym zestawem zimowych ćwiczeń do zdalnej terapii.

Do usprawniania aparatu artykulacyjnego tradycyjnie już przygotowałam grę planszową. Rolę kostki pełni koło fortuny, a pionkami w grze są kolorowe rękawiczki.

Co się przyda do utrwalania głosek w zdalnej terapii logopedycznej? Bałwanki. Jednak wcale nie takie zwykłe, ale… Przebrane. Zadaniem dziecka jest zakręcić kołem fortuny, a potem powiedzieć, kim jest dany bałwanek (przy okazji jeszcze ćwiczymy narzędnik!). Następnie należy kliknąć na ikonkę kredki, wybrać kolor i wielkość oraz wykonać odpowiednią ilustrację.

Przed kolejnym kręceniem kołem trzeba zamknąć przybornik. Wówczas naniesione przez dziecko rysunki przestaną być widoczne, ale tylko do czasu ponownego otwarcia piórnika!

Bałwanki do utrwalania głosek „sz” i „ż”/„rz”:

Bałwanki do utrwalania głosek „s” i „z”:

Bałwanki do utrwalania głoski „r”:

Przygotowałam też „odwrotną” zabawę dla dzieci utrwalających głoskę „r”. Tym razem to one na podstawie ilustracji muszą ustalić, kim jest bałwan i wpisać odpowiedź w pole pod bałwankiem (uwaga, trzeba wpisać rzeczownik w formie narzędnika!).
Po wpisaniu wszystkich odpowiedzi trzeba zjechać na dół karty pracy, kliknąć „FINISH”, a potem „CHECK MY ANSWERS” – wówczas karta pracy sama sprawdzi odpowiedzi.

Kim jest bałwan?, an interactive worksheet by miaumiau
liveworksheets.com

Do utrwalania głosek „sz” i „ż”/„rz” przygotowałam za to zabawę „O czym marzą bałwany?”. W tej zabawie dziecko kręci kołem fortuny, mówi o czym dany bałwan marzy (przy okazji ćwiczymy tworzenie miejscownika), a następnie tworzy odpowiednią ilustrację. Tak jak przy zadaniu z przebranymi bałwankami, należy kliknąć na ikonkę kredki, która znajduje się w prawym górnym rogu, wybrać kolor i grubość linii, a potem wykonać obrazek. Przed kolejnym kręceniem kołem fortuny przybornik musi zostać zwinięty, co spowoduje zniknięcie ilustracji dziecka, ale obrazki te powrócą po ponownym otwarciu piórnika z kredkami.

Na zajęciach cały czas świetnie mi się sprawdzają zagadki tematyczne. Dzięki nim dzieci rozwijają słownictwo związane z danym tematem, ćwiczą wysłuchiwanie słów kluczowych, usprawniają fluencję słowną… Można by długo wymieniać! Zagadki to jedna z moich ulubionych form zabawy. Oto zimowe zagadki na ten tydzień:

Zagadki – zima 2, an interactive worksheet by miaumiau
liveworksheets.com

Zima – materiały logopedyczne na zdalne zajęcia

U mnie spadł już pierwszy śnieg, więc sezon zimowych ćwiczeń logopedycznych uważam za otwarty.

Na sam początek rozgrzewka w postaci gry planszowej. W roli kostki występuje niezawodnie koło fortuny, a pionkami w tym tygodniu są bałwanki z kolorowymi garnkami.

Do poznawania i utrwalania słownictwa związanego z zimą polecam zimowe zagadki. Przy okazji jeszcze pomagają one wyćwiczyć rozumienie ze słuchu oraz znajdowanie słów kluczowych w tekście.

Zagadki – zima, an interactive worksheet by miaumiau
liveworksheets.com

Pamiętacie mojego bałwana – pomoc logopedyczną do ćwiczeń „na sucho”? W tym roku ze względu na zdalną edukację otrzymał on formę wirtualną.

W tej zabawie dziecko z dostępnych mu przedmiotów (m.in. guziki, monety i łyżka) ma stworzyć dekorację bałwana. Aktywność ta wspiera rozwój kreatywnego myślenia. Może być też wykorzystana do rozwoju zasobu słownictwa (również na lekcjach języka polskiego jako obcego) oraz do ćwiczenia konkretnych struktur zdaniowych (np. „Monety będą oczami”, „Guziki będą ustami”, „Marchewka będzie nosem”).

Na zajęciach logopedycznych może się też przydać interaktywna zimowa ilustracja. Do czego? Do ćwiczenia relacji przestrzennych oraz używania wyrażeń przyimkowych.

W pierwszym wariancie zabawy to logopeda rozmieszcza obiekty na planszy, a następnie zadaje dziecku pytania, np. „Gdzie jest drogowskaz?”. Zadaniem dziecka jest wtedy odpowiedzieć na pytanie, np. „Jest przed drzewem”.
W drugim wariancie zabawy to dziecko mówi logopedzie, gdzie umieszczać obiekty (np. „Drzewo iglaste musi stać na górce, a przed nim bałwan z zielonym garnkiem”).

Bałwanki będą z kolei pomocnikami w utrwalaniu głoski „sz”. Należy zakręcić kołem fortuny, a następnie powiedzieć, o czym marzy pierwszy bałwan. Ilustrację w odpowiedniej chmurce wykonuje dziecko (w prawym górnym rogu jest ikonka kredki – po jej kliknięciu rozwija się menu, w którym można wybrać kolor oraz grubość rysowanej linii). Po każdym kręceniu kołem fortuny można albo usunąć wylosowaną wcześniej ilustrację, albo ją zostawić, dzięki czemu może się zdarzyć tak, że więcej niż jeden bałwanek będzie mieć to samo marzenie!

Cały czas prowadzisz zdalną terapię logopedyczną?

Zastanawiasz się, co robić, gdy…
❄ Uczeń wykonał już wszystkie zadania, a zostało kilka minut zajęć?
❄ Masz idealnie pasujący do zajęć materiał, ale w pliku PDF, a nie w formie interaktywnej?
❄ Masz przygotowaną interaktywną grę, a współdzielenie ekranu nagle przestało działać?

W najbliższą środę 16 grudnia w godzinach 18:30-10:30 będę mówić, co robić w takich i wielu innych sytuacjach! Zapraszam na webinar „Zdalna terapia logopedyczna – tworzenie materiałów oraz metodyka pracy”.
Cena: 67 zł
Zapisy: Puzzle - Dopasowane Szkolenia.

Logopedyczna wyspa

Były niedawno interaktywne logopedyczne pokoje – jeden do utrwalania głosek „sz” i „ż”/„rz”, a drugi do utrwalania głoski „cz”. Dwa dni temu zapraszałam też na wycieczkę po Logopedowie – interaktywnym mieście pozwalającym rozwijać umiejętności językowe.

Dzisiaj za to zapraszam na sam środek oceanu, na którym znajduje się logopedyczna wyspa.

Co można robić na wyspie? Najlepiej opowiadać historię. Zadaniem każdego uczestnika zabawy jest rozmieszczenie na ilustracji obiektów z czarnej belki według własnego pomysłu… Oraz stworzenie historii wyjaśniającej, co się zdarzyło wcześniej i co doprowadziło do takiego właśnie rozmieszczenia zwierząt, roślin i przedmiotów na wyspie.

Logopedów

Logopedów to miłe miasteczko, do którego warto zabrać naszych podopiecznych.

Dla nich miejscowość jest zupełnie nowa, więc dobrze, by to logopeda (lub inny nauczyciel/terapeuta) został przewodnikiem. Zadaniem logopedy jest więc na początku opisanie krok po kroku trasy, a w tym czasie dziecko zaznacza kolorem drogę, po której się przemieszcza (na górze z prawej strony jest ikonka kredki – należy ją kliknąć i wybrać kolor). Wycieczka zaczyna się w miejscu, gdzie jest zielona strzałka. W zależności od potrzeb możemy wybrać przemieszczanie się pieszo lub środkiem transportu.

Opis trasy może wyglądać np. tak:
Idziemy pieszo po chodniku, dochodzimy do przejścia dla pieszych i przechodzimy przez nie. Widzimy teraz wysokie szeregowce, w których mieszka kilku mieszkańców Logopedowa. Na najbliższym przejściu dla pieszych znowu przechodzimy przez ulicę i docieramy do zabytkowego zamku, w którym mieści się ratusz Logopedowa. Za zamkiem rosną stare jabłonie, których jabłka są chętnie jedzone przez mieszkańców miejscowości. Po przejściu przez mały sad trafiamy na kolejne przejście dla pieszych. Przechodzimy przez nie i trafiamy na malownicze osiedle domków jednorodzinnych…

Dalej to dziecko może się wcielić w rolę przewodnika i pokierować wycieczkę w miejsca, które jeszcze nie zostały odwiedzone.

Po poznaniu całej miejscowości można przystąpić do tworzenia przewodnika po Logopedowie.

Szablon przewodnika do pobrania: https://drive.google.com/file/d/1n-B_oTdRJDTTvfy0rQVYXf1EnUap1RXR/view?usp=sharing

Zachęcam też do przygotowania tego typu przewodnika po własnej miejscowości. Co warto w niej zobaczyć? Gdzie można smacznie zjeść? Jakie miejsca na nocleg najlepiej wybrać? Nasi podopieczni na pewno mają własne obserwacje dotyczące najciekawszych miejsc i atrakcji w miejscowości, w której mieszkają.

Logopedyczny interaktywny pokój – głoska „cz”

Niedawno był logopedyczny pokój z głoskami „sz” i „ż”/„rz”, a dzisiaj zapraszam do niemalże bliźniaczego pomieszczenia, w którym dobrze się utrwala głoskę „cz”.

Oczywiście, można w nim też:
– ćwiczyć prawidłowe stosowanie przyimków,
– utrwalać poprawną odmianę rzeczowników,
– rozwijać umiejętność zadawania pytań,
– tworzyć opisy miejsc,
i wiele, wiele innych.

We wczorajszej notce były już zamieszczone 3 pomysły na wykorzystanie interaktywnego materiału, a dzisiaj dorzucam kolejne 3.

POMYSŁ 4

Gracz numer 1 rozmieszcza obiekty z prawej belki według własnego pomysłu. Następnie gracz numer 2 przez minutę przygląda się pomieszczeniu. Po upływie tego czasu gracz numer 2 odwraca się, a gracz numer 1 przesuwa trzy przedmioty. Zadaniem gracza numer 2 jest ustalenie w ciągu minuty, które obiekty zmieniły miejsce. Potem role się zamieniają.

Stopień trudności gry można zwiększyć poprzez np. skrócenie czasu, zwiększenie liczby obiektów zmieniających miejsce.

POMYSŁ 5

Rodzic po kolei czyta instrukcję rozmieszczenia obiektów w pokoju. Dziecko nazywa obiekt, który powinno przesunąć, a następnie umieszcza go w odpowiednim miejscu.

Do pobrania przykładowa instrukcja:
https://drive.google.com/file/d/17Pbv6HiF8nhI-0us-eCHwaJFnm8loc61/view?usp=sharing

POMYSŁ 6

Osoba numer 1 rozmieszcza obiekty z prawej belki według własnego pomysłu. Następnie opisuje osobie numer 2 ułożenie tych obiektów… Ale nie może podczas tego opisu użyć żadnego z tych słów: „szafa”, „półka”, „stół”, „okno”, „parapet”. Zadaniem osoby numer 2 jest odpowiednie ułożenie obiektów w pokoju. Potem osoba numer 1 i numer 2 zamieniają się rolami.

LOGOPEDYCZNY POKÓJ

Logopedyczny interaktywny pokój

Dzisiaj zapraszam do logopedycznego interaktywnego pokoju, w którym można m.in.
– utrwalać głoski „sz” i „ż”/„rz”,
– ćwiczyć prawidłowe stosowanie przyimków,
– utrwalać poprawną odmianę rzeczowników,
– rozwijać umiejętność zadawania pytań,
– tworzyć opisy miejsc,
i wiele, wiele innych.

Pokój jest jeden, ale pomysłów na logopedyczne aktywności znacznie więcej.

POMYSŁ 1

Osoba dorosła czyta na głos opis pokoju będący w ramce z poleceniem „Urządź pokój zgodnie z opisem”, a dziecko umieszcza elementy wyposażenia w odpowiednim miejscu. Następnie osoba dorosła czyta na głos zdania z ramki z poleceniem „Dokończ zdania”, a dziecko kończy je mówiąc jedynie nazwę obiektu, który jest w podanym miejscu w pokoju.

Do pobrania plik z poleceniami: https://drive.google.com/file/d/1az8WnyZ_XFPaiI7trbQe1B7jjE-KLypL/view?usp=sharing

POMYSŁ 2

Jeden uczestnik zabawy przesuwa umieszczone z prawej strony planszy elementy w wybrane przez siebie miejsca pokoju. Następnie opisuje stworzone przez siebie pomieszczenie.

POMYSŁ 3

Jeden uczestnik zabawy przesuwa umieszczone z prawej strony planszy elementy w wybrane przez siebie miejsca pokoju (drugi uczestnik nie może widzieć pokoju). Następnie uczestnik numer dwa zadaje pierwszemu graczowi pytania zamknięte (takie, na które można odpowiedzieć tylko „tak” lub „nie”) dotyczące rozmieszczonych w pokoju obiektów. Na podstawie uzyskanych odpowiedzi mebluje pokój tak, jak umeblował go gracz numer jeden. Na koniec zabawy należy sprawdzić, czy pokoje obu graczy są takie same. Później role się odwracają. Wygrywa osoba, która prawidłowo odwzorowała układ pomieszczenia. Jeśli obie wykonały to zadanie, wygrywa gracz, który potrzebował do tego zadania mniejszej liczby pytań.

LOGOPEDYCZNY POKÓJ

Dialogi

W terapii logopedycznej mówiących osób z autyzmem ważne jest rozwijanie ich kompetencji komunikacyjnej. Ukazywanie mowy werbalnej jako sposobu porozumiewania się w różnorodnych sytuacjach społecznych.

W tym celu warto wykorzystywać ilustracje przedstawiające minimum dwie osoby będące w sytuacji komunikacyjnej. A mówiąc prościej – rysunki lub zdjęcia ludzi, którzy ze sobą rozmawiają.

Ostatnio przygotowałam zestaw sześciu różnych ilustracji (ilustracje pobrane są ze strony https://pixabay.com/), które dodatkowo opatrzyłam komiksowymi dymkami i osobno zapisanymi kwestiami dialogowymi. Dla niektórych osób z autyzmem takie zadania są istotnym elementem terapii skierowanej przede wszystkim na rozwijanie komunikacyjnej roli ich mówienia werbalnego. Graficzne przedstawienie krótkich sytuacji społecznych oraz graficzne przygotowanie gotowych już wypowiedzi stanowi pewne ułatwienie, ponieważ zadaniem podopiecznego nie jest samodzielne tworzenie dialogu, ale ustalenie, jak dany dialog mógł przebiegać. Pozwala to nawet osobom o nie w pełni rozwiniętych zdolnościach językowych prawidłowo rozwiązać zadanie. Rozumienie sytuacyjne i zdolność kojarzenia pojedynczych słów z daną sytuacją społeczną sprawiają, że nie trzeba dokładnie rozumieć wszystkich użytych w ćwiczeniu wyrazów, ale wystarczy rozumieć ogólny sens całych gotowych wypowiedzi.

Jak pracować z takim materiałem? Polecam początkowo pokazać podopiecznemu dwie ilustracje i razem z nim omówić, kto i co na nich jest oraz ustalić, gdzie sytuacja może mieć miejsce. Następnie pokazać podopiecznemu wycięte kwestie dialogowe (najlepiej, żeby nie były ułożone w kolejności, w której występują na ilustracjach).

dialogi do pobrania:
https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEdjE2M3VkV29UMHJraUxJVmdyd3c3WHFZaHo0/view

dialogi ze zmodyfikowanym kodem kolorów* do pobrania:
https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEbUNBV2oxX1lfUmQ0d182LU05RWlYeVotWEZF/view

* O zmodyfikowanym kodzie kolorów pisałam w notce „AAC – od słowa do zdania”: https://www.logomiaupedia.pl/2018/03/acc-od-sowa-do-zdania.html

Filcowa książeczka – warzywa i owoce

Internet pełen jest zdjęć filcowych książeczek. Te zwane są zresztą różnie – filcowymi, kreatywnymi, cichymi… W zależności od tego, jaką ich właściwość chce twórca podkreślić.

Tu na marginesie chciałabym zresztą dodać, że nieszczególnie podoba mi się nazywanie książeczek kreatywnymi, cichymi czy jakimikolwiek innymi, jeśli używany przymiotnik odnosi się nie do cechy książki, ale do warunków, w jakich należy z nią pracować czy też cech, jakie ma ona wzbudzić w jej użytkowniku.

Swoją czterostronicową filcową księgę tworzyłam z myślą o wykorzystaniu jej podczas zajęć logopedycznych oraz zajęć z zakresu integracji sensorycznej. Bardzo lubię materiały tematyczne i widzę, jak korzystnie wpływają one na przebieg terapii, dlatego i moja filcowa książka koncentruje się na jednym temacie – warzyw i owoców.

Na pierwszej stronie jest nietypowe pole uprawne. Rosną na nim: marchew i pietruszka (górny rząd), cebula i ziemniak (środkowy rząd) oraz rzodkiewka i burak (najniższy rząd). Na tym logopedyczno-sensorycznym polu dziecko może przede wszystkim zebrać wszystkie warzywa. Zadaniem znacznie trudniejszym jest późniejsze umieszczenie warzyw z powrotem w grządkach.

Na drugiej stronie jest jabłoń, z której należy zebrać kolorowe jabłka. Tym razem zbiory są trudniejsze, ponieważ jabłka przytwierdzone są do drzewa na rzep, a więc należy użyć więcej siły, by wejść w posiadanie jabłka.

Jednak jabłka odmiany logopedyczno-sensoryczno-rzepowej można nie tylko zebrać. Można również je… Upiec.

Na trzeciej stronie książeczki znajduje się piekarnik.

Piekarnik można otworzyć, a następnie na znajdujących się w nim rzepowych płomieniach umieścić jabłko do upieczenia (drzwiczki piekarnika zamykają się na magnes).

A co z pozostałymi jabłkami? Te znajdą swoje miejsce na ostatniej stronie, na której jest po prostu szafka (rzecz jasna, z rzepowymi półkami).

Wszystkie kartki są umieszczone w segregatorze dzięki czemu książkę będzie łatwo w przyszłości rozbudować. Możliwe też będzie zmienianie kolejności stron.

Zdaję sobie sprawę z tego, że wykonanie książeczki nie jest idealne, ale tak naprawdę szyciem zajmuję się w wolnych chwilach krócej niż rok. Wcześniej moim największym dokonaniem było przyszycie sobie palca do dwóch kawałków materiału, które usiłowałam zszyć ze sobą. No i w efekcie zszyłam je dosłownie ze sobą…

AAC – od słowa do zdania.

AAC (ang. augmentative and alternative communication) to komunikacja alternatywna i wspomagająca. Inaczej mówiąc, jest to sposób porozumiewania się uzupełniający bądź całkowicie zastępujący standardową mowę głosową. ACC może przybierać m.in. formę ilustracji (np. zdjęcia, rysunki, Piktogramy, symbole Makaton) oraz gestów (np. język migowy, gesty Makaton). Gesty są ograniczone czasowo (gest istnieje tylko w momencie, w którym ktoś go pokazuje), natomiast ilustracje są dostępne cały czas. Z tego względu komunikację alternatywną i wspomagającą opartą o grafikę można uzupełniać różnorodnymi narzędziami ułatwiającymi jej stosowanie. Jedno z takich narzędzi chciałabym dzisiaj zaprezentować.

Dla osób, u których nigdy nie wykształciła się się mowa werbalna wybrana forma AAC jest pierwszym językiem, w którym mogą wyrazić swoje myśli. Początkowo te osoby używają „(…) wypowiedzi jednoelementowych, holofrastycznych, pokazując jedynie ogólny sens swojego komunikatu¹. Uszczegółowienie przekazu należy wówczas do rozmówcy, który jest zobligowany do zadawania pytań dodatkowych, na które i tak otrzymuje jednoelementowe odpowiedzi” [Michalik, Przebinda: 2017, s. 151].

„Dziecko prawidłowo rozwijające się uczy się łączenia wyrazów w konstrukcje składniowe już około drugiego roku” [Michalik, Przebinda: 2017, s. 153]. U dzieci stosujących AAC rozwój mowy nie przebiega jednak w sposób standardowy. „Prymarną i często jedyną częścią mowy wykorzystywaną przez dzieci niemówiące są rzeczowniki” [Michalik, Przebinda: 2017, s. 152]. A nawet, jeśli dziecko tworzy bardziej rozbudowane wypowiedzi składające się z różnych części mowy, to składnia tych wypowiedzi „jest często »emocjonalna« – najpierw pojawiają się elementy zdania najistotniejsze dla dziecka, a nie dla prawidłowej budowy zdania, jak w wypowiedzi: puzzle, ja, mama” [Przebinda: 2004, s. 5].

Jednym ze sprawdzonych sposobów na uczenie użytkowników AAC prawidłowej struktury zdania jest stosowanie tzw. klucza Fitzgeralda. Jest to sposób ułożenia słownictwa (piktogramów, symboli MAKATON itp.) zgodnie ze strukturą zdania. Jako że język polski jest językiem o szyku zdania SVO (podmiot – orzeczenie – dopełnienie), w segregatorze z ilustracjami (lub w innej pomocy zawierającej symbole AAC) znaki ułożone są w następującej kolejności: „Kto? – osoby, Co robi? – czynności, Jaki? Jak? – przymiotniki, przysłówki, Co? – rzeczowniki, Gdzie? – miejsca” [Przebinda: 2004, s. 5]. Razem z kluczem Fitzgeralda często stosowany jest klucz kolorów, w którym „każda część mowy lub zdania jest oznaczona przypisanym jej kolorem” [Przebinda: 2004, s. 5]. „Kolorom przyporządkowano następujące znaczenia: pomarańczowy – osoby, żółty – przedmioty i zwierzęta, zielony – czynności, niebieski – określenia, biały – pytania podstawowe, prymarne stosunki przestrzenne, określenia czasu, różowy – zwroty konwersacyjne, prośby, wyrażenia ekspresyjne, złożone sekundarne pytania” [Michalik, Przebinda: 2017, s. 155].

Rzecz jasna, zarówno klucz Fitzgeralda, jak i kod kolorów mają swoje istotne ograniczenia. Klucz Fitzgeralda już z założenia przedstawia konkretną konstrukcję zdania (choć użytkownik AAC może wskazać symbole w innej kolejności). Z kolei kod kolorów rozbija grupę rzeczowników na dwie mniejsze, jedna obejmuje jedynie osoby, druga wszystkie inne rzeczowniki. Z jednej strony może to ułatwić budowanie prostego zdania o strukturze podmiot („pomarańczowy” rzeczownik) – orzeczenie (czasownik) – dopełnienie („żółty” rzeczownik). Z drugiej strony, może jednak budzić pewne wątpliwości i niejasności wśród użytkowników AAC – np. czy rzeczownik z grupy zaznaczonej na żółto nie może być na początku zdania? Co w przypadku, gdy dziecko komunikujące się za pomocą symboli chce powiedzieć o czynności wykonywanej przez jego zwierzątko domowe (np. Królik pije wodę.)? Lub opowiedzieć o swojej zabawce (Lalka ma kapelusz.)? Podane w nawiasach zdania mają konstrukcję podmiot – orzeczenie – dopełnienie, ale w pozycji podmiotu występuje rzeczownik z „żółtej” grupy. Rozwiązaniem tego problemu jest ustalenie jednego koloru dla rzeczowników nazywających zarówno ludzi, jak i zwierzęta i przedmioty (w swojej pracy terapeutycznej oznaczam te leksemy kolorem żółtym). Zdecydowałam się też ujednolicić kwestię pytań – wszystkie zaimki pytajne oznaczam kolorem różowym. Wobec tego stosowany przeze mnie kod kolorów prezentuje się w sposób następujący: żółty – rzeczowniki, zielony – czasowniki, niebieski – przymiotniki i przysłówki, różowy – zaimki pytajne, biały – pozostałe części mowy².

Jako sposób uczenia konstrukcji zdania Ewa Przebinda radzi, by „użyć kolorowych kartoników, które stanowią matrycę, według której uczeń układa np. podpis do obrazka lub odpowiedź na pytanie” [Przebinda: 2004, s. 6].

Jak przygotować taką matrycę, by była uniwersalna, atrakcyjna i wytrzymała?

U mnie sprawdziło się przyklejenie do białej kartki formatu A4 mniejszych karteczek. Następnie całość zalaminowałam, a w miejscu na ilustrację oraz w miejscach na słowa przymocowałam kawałki taśmy magnetycznej. Taśma magnetyczna została też przymocowana z tyłu ilustracji oraz napisów, dzięki czemu podczas tworzenia wypowiedzi wymienne elementy nie przesuwają się. Możliwe jest też podniesienie matrycy z biurka oraz ustawienie jej pod kątem preferowanym lub wręcz wymaganym przez użytkownika AAC.

Tak wygląda przykładowe użycie matrycy:

Pokazana matryca przygotowana została dla osoby czytającej. Dla osoby stosującej np. Piktogramy lub symbole Makaton należałoby przygotować odpowiednio większe kolorowe kartki będące miejscem na umieszczenie słowa.

Przypisy:

1. Jest to zresztą zgodne z naturalnym procesem rozwoju języka dziecka. Dziecko początkowo wypowiada pojedyncze słowa oznaczające cały sens ich wypowiedzi, a w miarę dojrzewania zaczyna tworzyć coraz bardziej rozbudowane zdania.
2. Mam świadomość niekonsekwencji tkwiącej w stosowanym przeze mnie kodzie kolorów. Kolory żółty, zielony i niebieski zostały przyporządkowane do konkretnych grup leksemów ze względu na kryterium części mowy, tymczasem kolor różowy przynależy do kategorii leksemów wyróżnionej na podstawie kryterium semantycznego. Już 20 lat temu Świdziński i Saloni pisali, że tradycyjny system klasyfikacji leksemów „nie spełnia warunków poprawnego podziału logicznego” [Saloni, Świdziński: 1998, s. 92]. I choć pozostałe zaimki przydzieliłam już do odpowiednich części mowy zgodnie z klasyfikacją Saloniego i Świdzińskiego, zaimki pytajne są obecne we wprowadzanym przeze mnie kodzie kolorów. Wynika to z pragmatyki – uczone struktury zdania dziecko wie, że pytanie zawsze musi zacząć się od różowego elementu. Z drugiej strony, jestem świadoma, że gdyby owo dziecko otrzymało pytanie np. „Jaki jest Twój samochodzik?” z zaimkiem pytajnym „jaki” zaznaczonym na niebiesko (kolor przypisany przymiotnikom i przysłówkom), miałoby szansę szybciej zrozumieć, że odpowiedzią na pytanie będzie słowo z „niebieskiej grupy”.

Bibliografia:

1. Michalik Mirosław, Przebinda Ewa, 2017, Kompetencja składniowa osób niemówiących [w:] Studia Logopedyczno-Lingwistyczne, red. Milewski Stanisław, Kaczorowska-Bray Katarzyna, Kamińska Barbara, Gdańsk
2. Przebinda Ewa, 2004, Klucz Fitzgeralda i kod kolorów – pomoc w nauce języka [w:] (czasopismo) Biuletyn Stowarzyszenia „Mówić bez Słów”, nr 1(3)/2004
3. Saloni Zygmunt, Świdziński Marek, 1998, Składnia Współczesnego języka polskiego, Warszawa

Autyzm – scenariusz zajęć nt. autyzmu

Już niedługo 2 kwietnia – Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. Jest to dobry czas, by przeprowadzić z dziećmi zajęcia zwiększające wiedzę na temat tego zaburzenia. Jak to zrobić? Dzisiaj przedstawię swoją propozycję scenariusza zajęć dla młodszych klas szkoły podstawowej.

Celem zajęć jest:

• przekazanie podstawowej wiedzy na temat autyzmu,
• zwiększenie zrozumienia i poszanowania dla różnic między ludźmi,
• uwrażliwienie na trudności, z którymi spotykają się osoby z autyzmem i rozbudzenie zrozumienia dla trudnych zachowań, które mogą w związku z tym przejawiać,
• doświadczenie różnych sytuacji, które pomogą zrozumieć trudności w rozumieniu świata, jakie mogą mieć osoby z autyzmem.

Potrzebne rekwizyty:

• karty dialogowe (ja polecam karty „Saga” wydawnictwa Klanza, ale myślę, że inne też się sprawdzą),
• gra „Nos w nos” producenta Granna lub zapachowe olejki wraz z obrazkami ilustrującymi zapachy olejków.

Przebieg zajęć:

BURZA MÓZGÓW

Siadamy z dziećmi w kole na dywanie. Zadajemy dzieciom pytanie: „Co wiecie o autyzmie?” i czekamy na ich wypowiedzi.

PO BURZY MÓZGÓW

Wyjaśniamy, czym jest autyzm. Mówimy, że to zaburzenie rozwoju, którego objawami są zwykle:

• unikanie kontaktu z innymi ludźmi, więc osoba autystyczna raczej sama nie rozpocznie rozmowy,
• trudności z patrzeniem w oczy drugiej osoby, mimo że się słucha tego, co ona mówi,
• nierozumienie panujących zasad, które utrudnia np. prawidłowe granie w klasy czy przechodzenie na pasach tylko na zielonym świetle,
• niemówienie lub używanie bardzo niewielu słów, przykładowo, zamiast mówić „proszę, podaj mi wodę” osoba autystyczna może powiedzieć tylko „woda”,
• samotne bawienie się w szeregowanie przedmiotów, układanie wież z klocków, ustawianie wszystkich zabawek obok siebie,
• oraz niechęć do zmian, np. pójścia do szkoły inną drogą albo spędzenia wieczoru na imprezie urodzinowej rodzeństwa.

Ważne jest, by w swojej wypowiedzi odnosić się do tego, co wcześniej mówiły dzieci. Najlepiej, jeśli pamiętamy, kto podał jaką cechę autystyczną.
Na koniec naszej wypowiedzi warto wyraźnie zaznaczyć, że nie każda osoba z autyzmem będzie miała wszystkie wymienione wcześniej trudności. Każdy autystyk jest inny, ponieważ każdy człowiek jest inny.

KAŻDY CZŁOWIEK JEST INNY – DOŚWIADCZENIE RÓŻNIC

Kładziemy przed dziećmi karty dialogowe rewersem do góry. Talię najlepiej podzielić na dwie w miarę równe części i umieścić je obok siebie. Mówimy dzieciom, że teraz po kolei każdy będzie losować kartę i na podstawie znajdującej się na niej ilustracji mówił szczerze, co lubi. Najlepiej, jeśli my zaczniemy pierwsi i pokażemy w praktyce, na czym polega zadanie. Przykładowe możliwości to: wylosowanie ilustracji jabłka i podanie informacji, że lubimy owoce, wylosowanie kruka i podanie informacji, że lubimy spacery i obserwowanie natury.
Po każdej wypowiedzi dziecka należy zadać pytanie pozostałym – „Kto z Was też lubi…?”.
W kolejnej rundzie zadania każdy ma na podstawie wylosowanej ilustracji powiedzieć, w czym jest dobry. Przykładowo, po wylosowaniu ilustracji mędrca można podać informację, że jest się dobrym w rozwiązywaniu zagadek albo ma się dużą wiedzę na temat roślin.

CZASEM WSZYSCY JESTEŚMY ZAGUBIENI – DOŚWIADCZANIE ZAGUBIENIA

Wyjaśniamy dzieciom, że osoby z autyzmem mogą mieć problemy ze zrozumieniem rzeczywistości, która je otacza. Mimo że mają prawidłowy wzrok, nie zawsze wszystko dostrzegają. Mimo że mają prawidłowy słuch, mogą nie reagować na mocne hałasy lub denerwować się nawet przy cichych dźwiękach. Mimo że mają prawidłowy węch, mogą nie móc zrozumieć, co wąchają.
Kiedy dzieci zaczną zadawać pytania o to, jak to możliwe, prosimy je, by usiadły w kole. Następnie wyjmujemy jeden z pojemników zapachowych z gry „Nos w nos” i po kolei dajemy do powąchania każdemu dziecku. Zadaniem dzieci jest powiedzieć, jaki zapach poczuły. Aromaty z gry są dość specyficzne, więc zwykle skuteczność w odgadywaniu zapachów jest niewielka albo nawet zerowa. Zadanie należy wykonać dla kilku zapachów. Później należy pokazać dzieciom ilustracje do konkretnych zapachów (w przypadku gry „Nos w nos” proponuję znajdujące się w opakowaniu ilustracje jabłek, listków mięty, róży, dymiącego ogniska, mydła oraz trawy). Po tym, jak dzieci zobaczą ilustracje, jeszcze raz dajemy dzieciom do powąchania kubełek z aromatem (tym razem każde dziecko otrzymuje do powąchania inny zapach). Tym razem skuteczność w ustalaniu, jaki zapach się czuje powinna być znacząco wyższa.

PODSUMOWANIE

Prosimy dzieci, by przypomniały, jakie zachowania i trudności mogą przejawiać osoby z autyzmem. Korygujemy ewentualne błędy i nieporozumienia.
Później pytamy dzieci o to, czy każdy jest taki sam. Podczas komentowania wypowiedzi dzieci staramy się wspominać o tym, co mówiły różne osoby podczas zadania z kartami dialogowymi.
Kiedy wypowiedzą się wszystkie chętne dzieci, prosimy o to, by wypowiedziały się jeszcze na temat zadania z zapachami – czy było łatwo? Czy osobie z autyzmem, która codziennie doświadcza podobnych trudności łatwo jest zrozumieć świat?

Bałwan – pomoc logopedyczna do ćwiczeń „na sucho”

Śniegu co prawda nie ma, przynajmniej w Warszawie, ale i tak chcę się podzielić z Wami śnieżną pomocą logopedyczną, która sprawdziła się u mnie na zajęciach logopedycznych podczas pracy z dziećmi autystycznymi.

Na pomoc składają się:

• szablon bałwanka (tj. sam zarys bałwanich krągłości),
• 12 kart (tego samego formatu) z ilustracjami różnych przedmiotów, m.in. garnka, pomidora i wstążki.

Dziecko powinno otrzymać kartkę z szablonem bałwana. Karty z obrazkami należy pomieszać i rozłożyć na stoliku rewersem (białą stroną) do góry. Można też wrzucić karty do woreczka albo pojemnika. Następnie dziecko wybiera (albo losuje z worka/pojemnika) jedną kartę. Nazywa przedmiot, który na niej jest, potem decyduje, czy przyda się on podczas robienia bałwana, a na końcu ustala, co można z tego przedmiotu wykonać i samodzielnie ilustruje swój pomysł na szablonie.

Szablon do pobrania:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EET2k4VGJzSkJZNjk4QnFwNTFWX2oyZ010Mmk0/view

Obrazki do pobrania:

https://drive.google.com/file/d/0B4Znt_PeD4EEUnM1REZiR2ZGZkl2Qk5xeWEtcEp4RVcxSzJr/view